Co jakiś czas w polskiej przestrzeni publicznej można natknąć się na szeroko zakrojone badania nad umiejętnościami rozumienia tekstu czytanego. Nie wnikając już kto i gdzie przeprowadził takie badania, ani na jakiej próbie były wykonywane takie badania, wnioski zawsze były mniej więcej takie same: nie czytamy instrukcji obsługi, bo jesteśmy leniwi; nie czytamy instrukcji, bo instrukcje obsługi są zbyt skomplikowane i ich nie rozumiemy; nie czytamy prostych poleceń i komend, bo mamy poważne problemy ze rozumieniem nawet prostego systemu obrazkowego; nie czytamy instrukcji obsługi, bo uważamy to za stratę czasu itp. itd. (pod tym linkiem znajduje się ciekawy artykuł pt.: „nie używać w celu innego użycia. Instrukcji obsługi nie rozumieją nawet językoznawcy”).

Może faktycznie jest tak, że spora część instrukcji obsługi traktuje nas jak idiotów, a z kolei inna część posługuje się językiem tak sztucznym, że ciężko właściwie zrozumieć o co w niej chodzi. Na szczęście, od jakiegoś dłuższego czasu producenci sprzętu wspinaczkowego, w tym sprzętu na via ferraty, do tekstu pisanego dołączają również instrukcje w formie graficznej. Na prostych, schematycznych obrazkach pokazane są zachowania zalecane, zachowania dozwolone, czyli takie, które dopuszcza się w trakcie użytkowania danego sprzętu oraz zachowania zabronione, czyli takie, które grożą nam kalectwem i śmiercią.

Proste? Chyba tak. A jednak nie jest to takie proste. Przynajmniej na pierwszy rzut oka. Brak umiejętności rozumienia systemu obrazkowego staje się nagminnym problemem, przynajmniej takie płyną wnioski z prowadzonych badań. Nie wiem, czy i na ile taka sytuacja miała miejsce w zaprezentowanym przykładzie, ale jedno jest pewne, błąd opisany poniżej jest błędem wysokiego pułapu, do którego ciężko będzie dorównać innym. Oczywiście jest to błąd potencjalnie śmiertelny.

Rodzina na via ferracie, model 2+1, sprzęt albo kupiony chwilę temu, albo wypożyczony. Śmiem twierdzić, że szkolenia podstawowego nie było, albo nikt ze szkolących się nie uważał. Ojciec rodziny około 30-35 lat (zakładam, że był ojcem), żona (lub partnerka) i dziecko. Dziecko w moim odczuciu ważyło poniżej 40 kg i wg wytycznych producentów lonży na via ferraty nie powinno samodzielnie wspinać się na ferracie (uwaga, norma opisuje jasno kto i na jakich zasadach może korzystać z lonży. Nie istnieją lonże dla dzieci w sensie dosłownym! Zobacz artykuł: Z dziećmi na via ferraty).

A teraz przypuszczalny przebieg wydarzeń tego feralnego dnia: ojciec rodziny postanawia wraz z rodziną ruszyć na via ferraty. Rezygnuje z podstawowego szkolenia, ponieważ przypuszczalnie uważa, że temat jest prosty, i on sam sobie spokojnie z tym poradzi. Wypożycza sprzęt i bez przeszkolenia decyduje się zamontować lonże na uprzęży swojej, żony i dziecka. Niestety na tym etapie popełnia śmiertelny błąd, czyli z zamkniętego etui decyduje się wyciągnąć absorber energii (biała, zszyta taśma, zob. artykuł lonże na via ferraty) i węzłem typu krawat montuje na łączniku uprzęży. Podobnie postępuje z pozostałymi absorberami.

Po błędnym montażu rusza wraz z rodziną na via ferratę. Nie trzeba chyba specjalnie mówić, co stałoby się, gdyby doszło do upadku dziecka, lub któregoś z rodziców. Zadaniem poprawnie zamontowanej lonży na via ferraty jest „pochłonięcie” energii upadku właśnie poprzez rozdarcie absorbera energii (rozrywają się dwie zszyte ze sobą taśmy). Tymczasem układ, do którego doprowadził ojciec był układem sztywnym, niezdolnym do zamortyzowania upadku. Lot kogokolwiek z tej rodziny, w najlepszym razie, doprowadziłby do trwałego kalectwa. Na zdjęciach poniżej zobaczyć możecie błąd wysokiego pułapu. Do dnia dzisiejszego żałuję, że nie przecisnąłem się przez tych wszystkich ludzi idących przede mną i nie powstrzymałem tej rodziny przed kontynuacją wspinaczki. Wystarczyłoby ich szybko poinstruować. Niestety, nikt z idących obok nich nie zwrócił im uwagi. Dlaczego? Do dzisiaj tego nie rozumiem.

Problem numer drugi, który miałem możliwość wychwycić i odpowiednio zareagować. Montowanie lonży na via ferraty za pomocą karabinka, a więc spinanie pętli łączącej lonżę na via ferraty z łącznikiem centralnym uprzęży zawsze stwarza dodatkowe zagrożenie zdrowia i życia. Wszystko to, co pośredniczy między nami, a układem asekuracyjnym może zawieść. Karabinek może mieć wady ukryte i rozpadnie się podczas wyłapywania lotu; karabinek może być niezakręcony i wypnie się, gdy zostanie nieprawidłowo obciążony. Zapewne możliwości, że coś w takim układzie zawiedzie jest znacznie więcej. Na szczęście, w tym przypadku miałem do czynienia z polakami i dość szybko udało mi się im wytłumaczyć ryzyko takiego rozwiązania.

Problem numer trzy. Na jednym z kursów miałem okazję prowadzić dyskusję z pewnym człowiekiem, który dość długo upierał się, że montowanie lonży na via ferraty nie powinno się odbywać poprzez założenie pętli mocującej lonży na krawat wokół łącznika centralnego, ale tylko i wyłącznie poprzez przeciśnięcie pętli mocującej wokół punktów przewiązania uprzęży (uprzęże wspinaczkowe zawsze mają dwa punkty przewiązania, tzw. ogniwko górne i ogniwo dolne, a więc pętle, które spina łącznik centralny uprzęży). O uprzężach na via ferraty przeczytać możecie w artykule pt. „Uprząż wspinaczkowa. Uprząż na via ferraty.”

Taki sposób montażu lonży na via ferraty, przy którym mocno upierał się ów człowiek, jest sposobem dopuszczalnym (chociaż niepoprawnym), tj. zamontowanie jej przekładając pętlę mocującą lonży przez punkty przewiązania (ogniwa górne i dolne) nie niesie krytycznych błędów, o ile przełożenie całego układu (karabinków, elastycznych ramion i absorbera energii) przez ciasną pętlę mocującą będzie możliwe i o ile nie pomylimy się omijając jedno z ogniw.

Gdybyśmy przełożyli lonżę wyłącznie przez jeden punkt mocowania (ogniwo, punkt przewiązania), wtedy takie rozwiązanie stanowiłoby realne zagrożenie. A dlaczego taki montaż lonży jest moim zdaniem niepoprawny? Ponieważ instrukcja obsługi lonży na via ferraty nie dopuszcza takiego rozwiązania. I tyle. Nie ma o czym więcej mówić, a to że takie rozwiązanie stosuje się, gdy wiążemy się liną wspinaczkową w tym przypadku nic nie znaczy. Lina do wspinaczki jest liną do wspinaczki, a my się wtedy wspinamy, lonża na ferraty jest lonżą, którą wykorzystujemy do turystyki via ferratowej.